Сортировать статьи по: дате | популярности | посещаемости | комментариям | алфавиту
Информация к новости
  • Просмотров: 3173
  • Автор: janar
  • Дата: 7-09-2011, 14:10
7-09-2011, 14:10

Зейнеп Ахметова Қазақтың тыйымында ұлттық қасиет сақталған

Категория: Ырым-тыйымдар, Соңғы қосылған дүниелер

Зейнеп АХМЕТОВА: Қазақтың тыйымында да ұлттық қасиет сақталған /"Айқын"газетінен


Өзге халықтарды қайдам, біздің халықта тыйым сөздер өте көп. Өзіміздің ұлтымызға қатысты ырым-тыйымдарымыз қаншама! Оның барлығын газет бетіне тізбелеп шығу мүмкін емес. Сондықтан өте жиі айтылатын, бала кезімізден естіп келе жатқан әрі балаларымызға да үнемі айтып отыратын тыйым сөздер жайлы Зейнеп апайымыз не дейді екен? Сонымен...

Информация к новости
  • Просмотров: 52178
  • Автор: janar
  • Дата: 2-09-2011, 08:55
2-09-2011, 08:55

Қазақ халқының салт-дәстүрлері. Іргетас сайтынан

Категория: Салт-дәстүрлер » Салт-дәстүрлер

Іргетас сайтынан

 

Қазақ халқының салт-дәстүрлері

 

 

 

Той малы

Дәмету 


Қалың мал

 Күйеуаяқ

 Түйемұрындық

Қыз қашар 


 Құйрық бауыр

 Балдыз қалың

 Күйеу киімі

 Қынаменде

Өңір салу 


 Шаңырақ көтеру 

 Шаңырақ түйе 

 Итаяғына салу 

 Қапқа салар 

Ау жар 


 Сыңсу

 Үй көрсету

 Қоштасу

 Қыз ұзату

Сәукеле кигізу 


 Отау көтеру

 Атбайлар

 Аушадияр

 Есік ашар

Жасау 


 Жігіт түйе

 Сүт ақы

 Өлі тірі

 Жолдық 

Беташар 


 Қыз көші

 Жарысқазан

 Жар жар

 Келін түсіру

Информация к новости
  • Просмотров: 4173
  • Автор: janar
  • Дата: 6-06-2011, 11:16
6-06-2011, 11:16

Жас келіншектерге байланысты бірнеше салт-дәстүр

Категория: Салт-дәстүрлер, Үйлену салт-дәстүрлері

Итаяғына салу (дәстүр,ырым)

         Жас келіншек бір ауылға қыдырып барғанда, не есік көруге шақырғанда әйелдер не үлкен әжелер оған «итаяғына сал» деп сақина, күміс, жүзік сияқты зат береді. «Итаяғына салу» деген келіншек босанып баланы шаранасынан жуатын суға яғни, «шілде суына» әлгіндей күміс жүзік, сақина, күміс түйме сияқты заттарды ыдысқа салып жіберіп, нәрестені жуады. Жуып болғаннан кейін әлгі заттарды сол жердегі әйелдер ырым қылып бөлісіп алып, мәз мейрам болып тарасады.

*******

Дәмету (ырым)

         Дәметудің әр түрі бар. Ал ырымда жас келіншектердің дәметуінің жөні бөлек. Жас балалар мен келіндер ата енелері қонақтан келсе, олардан тәтті дәмететін әдеті бар. Әсіресе, балалы жас келіндер дәметсе оның меселін қайтаруға болмайды. Өйткені, дәметіп отырып ойындағысы болмаса оның емшегі ісіп кетеді. Бұл өмір шындығы. Ал үлкен кісілер, аналар, әжелер жас келіншегі бар үйге дәметіп қалар деп қашанда қалтасына дәм тұзын сала жүреді. Бұл әркім ескере жүретін ескіден келе жатқан ырым.

*******

Үй көрсету (дәстүр)

         Жаңа түскен келінді туыс туған, көрші көлем, ілік жекжаттар «үй көрсетуге», яғни, есік ашарға шақырады. Мұның мағынасы келін отбасымен танысып, үйге келіп жүрсін деген сөз. Бұл үйге келін құр қол бармайды, кәде жорасымен барады. Мұны «ілу» дейді. Бұл мәселені шақырған үйдің дәрежесіне «үлкен, кіші деген мағынада) келіннің енесі шешуі керек. мұнымен бірге келінді шақырған үйлер келіннің мінез құлқын, жүріс тұрысын, яғни, әдеп, тәртібін байқап сынап отыратыны бар. Мұны болашақ келіндер ескере жүруі керек. Өйткені аталған дәстүр әлі жалғасып келе жатыр.

*******

Түйемұрындық(ғұрып)

         Ұзатылып жатқан жас келіншек көшінің жолында отырған ауылдың адамдары (жастары, әйелдері) керуен атының ноқтасынан, не түйесінің бұйдасынан ұстап тұрып сұрайтын кәдесі. Қыз анасы оларға кәдесін жасайды, кәде алған риза болып, бақыт тілеп батасын беріп, жол болсын айтады.

Информация к новости
  • Просмотров: 2334
  • Автор: janar
  • Дата: 6-06-2011, 11:12
6-06-2011, 11:12

Итаяғына салу, дәмету

Категория: Салт-дәстүрлер » Салт-дәстүрлер

Итаяғына салу 

         Жас келіншек бір ауылға қыдырып барғанда, не есік көруге шақырғанда әйелдер не үлкен әжелер оған «итаяғына сал» деп сақина, күміс, жүзік сияқты зат береді. «Итаяғына салу» деген келіншек босанып баланы шаранасынан жуатын суға яғни, «шілде суына» әлгіндей күміс жүзік, сақина, күміс түйме сияқты заттарды ыдысқа салып жіберіп, нәрестені жуады. Жуып болғаннан кейін әлгі заттарды сол жердегі әйелдер ырым қылып бөлісіп алып, мәз мейрам болып тарасады.

*******

Дәмету 

         Дәметудің әр түрі бар. Ал ырымда жас келіншектердің дәметуінің жөні бөлек. Жас балалар мен келіндер ата енелері қонақтан келсе, олардан тәтті дәмететін әдеті бар. Әсіресе, балалы жас келіндер дәметсе оның меселін қайтаруға болмайды. Өйткені, дәметіп отырып ойындағысы болмаса оның емшегі ісіп кетеді. Бұл өмір шындығы. Ал үлкен кісілер, аналар, әжелер жас келіншегі бар үйге дәметіп қалар деп қашанда қалтасына дәм тұзын сала жүреді. Бұл әркім ескере жүретін ескіден келе жатқан ырым.

*******

Информация к новости
  • Просмотров: 3392
  • Автор: janar
  • Дата: 6-06-2011, 11:09
6-06-2011, 11:09

Түйемұрындық

Категория: Үйлену салт-дәстүрлері, Әдет-ғұрыптар, Соңғы қосылған дүниелер

         Ұзатылып жатқан жас келіншек көшінің жолында отырған ауылдың адамдары (жастары, әйелдері) керуен атының ноқтасынан, не түйесінің бұйдасынан ұстап тұрып сұрайтын кәдесі. Қыз анасы оларға кәдесін жасайды, кәде алған риза болып, бақыт тілеп батасын беріп, жол болсын айтады.

Информация к новости
  • Просмотров: 3113
  • Автор: janar
  • Дата: 6-06-2011, 10:41
6-06-2011, 10:41

Туған жерге аунату

Категория: Әдет-ғұрыптар, Соңғы қосылған дүниелер

Туған жерге аунату

         Әдетте, басқа жақта тұратын ер-азаматтарды туған жеріне келгенде оны сол жерге аунатып алатын жақсы дәстүр бар. Мұның мән мағынасы көп. Біріншіден, «сен осы жерде тудың, ұмытпа, перзенттік парызыңды өте» деген мағынада. Екінші, «туған жер – ата-анаң, Отаның, оның жақсы қасиеттері бойыңда, ойыңда жүрсін» деген тәлім жатыр. Қалай дегенмен де, халықтың осы әдемі дәстүрінде «Бәрібір сен туған жерге баласың» деген ұлы ұғымды білдіретін, оның отаншылдық сезім - сенімін арттыратын тәрбиелік қызметі өте зор екендігін көру қиын емес.

******

Информация к новости
  • Просмотров: 4035
  • Автор: janar
  • Дата: 6-06-2011, 10:39
6-06-2011, 10:39

Тобық жұту, тыйым, шөбере алақанынан су ішу

Категория: Салт-дәстүрлер, Ырым-тыйымдар, Соңғы қосылған дүниелер

Тобық жұту

         Халықта қоян тобығын жұту ырымы – ежелден бар дәстүр. Оның шарты – тобықты жұтушы жас адам жұтар алдында:

Батыр болсам – жүрегімнен шық,

Палуан болсам – білегімнен шық,

Шешен болсам – таңдайымнан шық,

Бақытты болсам – маңдайымнан шық, - деп серттесіп барып жұтады. Халық ұғымында тобық қасиетіне қарай әлгі адамның айтқан жерінен шығады деген түсінік болған.

*******

Тыйым

Халқымыздың тәрбиелік құралдарының күнделікті қолданылатын үлгі, өнеге түрлерінің бірі – тыйым, яғни тыйым сөздер.  Бұл балалар мен жастарға «жирен жаман әдеттен» дегендей, жаман істерден сақтандырып, жақсылыққа еліктеу, бейімдеу мақсатынан шыққан таза халықтық педагогикалық ұғым. Міне, осы арқылы олар әркімді теріс мінез, орынсыз қимылдардан сақтандырып отырған. Халық ұғымында тізені құшақтау – жалғыз қалудың, үлкеннің жолын кесу - әдепсіздіктің, қолды төбеге қою – ел-жұрттан безінудің, асты төгу – ысыраптың белгісі деп таныған және ондай ерсі істерге қатаң тыйым салған.

********

Шөбере алақанынан су ішу

Қазақ үшін өмірдің бір қызығы – шөбере алақанынан су ішу. «Адам ұрпағымен мың жасайды» дейді халық даналығы. Демек, бала сүю, ұрпақ өсіру - әр адам үшін қызық әрі көз қуаныш . Соның ішінде  шөбере деп аталатын төртінші ұрпақ көру көп  нәрсені аңғартады. Бұл – кемеліне келген қарттық өмірдің үлкен белгісі. Оның қазақ әдетінде жөн-жосығы, қағидасы бар. Жөн-жосығы –ата мен әженің жаңа туған шөберенің алақанынан су ішу. Қағидасы  - шөбере  қолынан су ішкен  адам  бұл дүниеде бақытты , о дүниеде де жолы ашық, жеңілдік болады  дейді дін шариғатының білімпаздары. Қалай болған күнде де төртінші, бесінші ұрпақтың көру көп жасау белгісі ғана  емес, ұзақ ғұмыр кешудегі сапарының мазмұнды жолдары екені анық.

Информация к новости
  • Просмотров: 2652
  • Автор: janar
  • Дата: 6-06-2011, 10:25
6-06-2011, 10:25

Тәрбиелік дәстүрлер

Категория: Салт-дәстүрлер » Салт-дәстүрлер

Бастаңғы

 

Тобық жұту

       

Мүше алу

 

Тыйым

 

Туған жерге аунату

        

Шөбере алақанынан су ішу

.

Информация к новости
  • Просмотров: 2862
  • Автор: janar
  • Дата: 3-06-2011, 06:56
3-06-2011, 06:56

Әмеңгерлік

Категория: Үйлену салт-дәстүрлері, Әдет-ғұрыптар, Соңғы қосылған дүниелер

          Халқымыздың бұрынғы салты бойынша күйеуі қайтыс болғанда оның жесірі жас болса «ерден кетсе де елден кетпек жоқ», «аға өлсе іні мұра» деген қағидамен, әмеңгерлік жолмен күйеуінің  аға не інісінің біреуіне өзінің таңдауы бойынша тұрмысқа шығады. Бұл дін жолымен әлеуметтік маңызы бар. Біріншіден, әйел де, оның балалары да туыс-туғанынан бөлінбейді, ру, ел қауымдастығында бірге  тәрбие алады. Өмірде, тұрмыста қағажу, қиындық көрмейді. Екіншіден, жесірдің кетуі сол елге үлкен мін саналған. Егер әйел тиісті әмеңгеріне шықпай, басқа біреуге шығатын болса, бұрынғы күйеуінің мал-мүлкінен үлес ала алмайды, өз төркінінен келген мүлкімен ғана кете алады . Мұны қазақша «іргеден шығару» дейді. 

Информация к новости
  • Просмотров: 3393
  • Автор: janar
  • Дата: 3-06-2011, 06:51
3-06-2011, 06:51

Аяғына жығылу

Категория: Үйлену салт-дәстүрлері, Әдет-ғұрыптар, Соңғы қосылған дүниелер

 

            Кешірім сұраудың ең үлкен және кішіреюдің ең ауыр түрі «аяғына жығылу» деп аталады. Мұнда айыпты адам жанына  беделді адамдарды ертіп, кінәлі адамынан жұрт алдында кешірім сұрайды, күнәсі тым ауыр болған жағдайда аяғына жығылады. «Алдыңа келсе атаңның құнын кеш» дегендей мұндайда кешірім етіледі. «Аяғына жығылу» да жазамен бірдей болып есептеледі. Аяққа жығылудың екінші бір түрі екі жастың көңіл қосу кезінде ата-ана келісімін аттау барысында қолданылады. Кейде бірін-бірі ұнатқан жігіт пен қыз ата-ананың келісіміне қарамастан (әсіресе қазіргі кезде) бас қосады, отау құрады. Мұндайда «қызды қашып кетті» дейді. Қыздың әке-шешесі ренжіп, кейде қатты ашуға басады, көрместей болады. Осы кезде жігіт жағынан жігіт әкесі бас болып «елшілер» келіп, құдаларының «аяғына жығылады», яғни кешірім өтінеді, бітім сұрайды. Оның аяғы татулыққа ұласады.

 

^